تا به حال پیش آمده که یک فکر ترسناک و ناخواسته به ذهنتان خطور کند؟ مثلا تصور کنید که به کسی آسیب میزنید یا به خودتان صدمه میزنید، در حالی که هرگز چنین قصدی ندارید؟ اگر این افکار بارها و بارها به سراغتان بیایند و باعث اضطراب شدید شوند، ممکن است دچار وسواس آسیب باشید.
افرادی که با این نوع وسواس دستوپنجه نرم میکنند، از افکار خود وحشت دارند و مدام از خود میپرسند: «نکند واقعا این کار را انجام دهم؟» اما خبر خوب این است که این افکار به معنی خطرناک بودن شما نیستند، بلکه فقط یک اختلال ذهنی است که میتوان آن را مدیریت و درمان کرد.
در این اپیزود از پادکست اتاق درمان، دربارهی وسواس آسیب، علتهای آن و روشهای مؤثر برای رهایی از این افکار مزاحم صحبت کردهام. اگر شما یا یکی از آشنایانتان با این مشکل درگیر هستید، این اپیزود را از دست ندهید!
این اپیزود، قسمت ۳ از مجموعه اپیزودهای وسواس در پادکست «اتاق درمان» است. اگر میخواهید به تمام اپیزودهای این سری گوش دهید، روی اپیزودهای وسواس کلیک کنید.
همچنین، برای دسترسی به تمام اپیزودهای پادکست «اتاق درمان»، میتوانید از طریق همه اپیزودهای پادکست به آرشیو کامل دسترسی داشته باشید.
وسواس آسیب چیست؟
در واقع، این اختلال نوعی وسواس فکری عملی است که در آن فرد به آسیب زدن به خود یا دیگران فکر می کند.
تقریبا ۱٫۲% از بزرگسالان دچار وسواس فکری عملی هستند اما راجع به شیوع وسواس آسیب اطلاعات دقیق در دسترس نیست.
یکی از دلایل در دسترس نبودن آمار دقیق در این مورد این است که هنوز تحقیقات درمورد آن کامل نشده و کسانی که علائم این اختلال را دارند، نمی توانند به راحتی این افکار را با روانشناس یا متخصص سلامت روان در میان بگذارند.
علائم وسواس آسیب
وسواس آسیب، مثل سایر زیرنوع های OCD، همان علائم اصلی وسواس فکری-عملی را دارد.
به افکار سمج، همیشگی و مزاحم که با احساس نیاز و فوریت همراه است، وسواس فکری می گویند. بیمار روی این افکار ناخوانده و آزاردهنده کنترل ندارد.
به رفتارهای وسواس گونۀ ذهنی یا تکراری که در پاسخ به وسواس فکری انجام می شود، وسواس عملی می گویند. این رفتارها به تسکین احساسات منفی مثل ترس یا اضطراب کمک می کنند و مطابق با یک سری قانون سفت و سخت فردی انجام می شوند، مثل احساس نیاز و اجبار به تکرار یک عمل خاص به دفعات مشخص.
ممکن است فرد در کنار وسواس آسیب، سایر علائم وسواس فکری عملی را هم تجربه کند. مثل:
- تمیز کاری و ترس از آلودگی
- قرینگی
- داشتن افکار ممنوعه
سایر علائم
افکار وسواسی و جبران وسواسی (وسواس عملی) دو ویژگی اصلی این اختلال است اما ممکن است علائم زیر را هم داشته باشد:
- اضطراب
- عذاب وجدان شدید
- افکار منفی درمورد خود
- فرد دائماً به اطمینان خاطر نیاز دارد
- فرار از موقعیت های تنش زا و تحریک کننده
- انزوای اجتماعی
بعضی از افراد مبتلا به OCD تیک هم دارند. یعنی به صورت غیر ارادی، یک سری تکرارهای کلامی یا حرکتی خاص را از خود نشان می دهند.
براساس نسخۀ پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-V)، گاهی فرد مبتلا به وسواس آسیب می داند به احتمال زیاد افکار آزاردهنده در وسواس فکری-عملی به واقعیت نمی پیوندد. این مسئله، میزان آگاهی فرد نسبت به اختلال را نشان می دهد.
انوسوگنوزیا (anosognosia) نوعی اختلال در خویشتن آگاهی است که به موجب آن فرد نمی داند یا باور ندارد که دچار اختلال است.
نمونه های وسواس آسیب کدام است؟
هرگونه وسواس فکری عملی که شامل آسیب زدن باشد، بخشی از این اختلال است که به شکل تصاویر خشونت آمیز در ذهن ظاهر می شود. مثلاً، صدایی در سر فرد به او دستور می دهد تا دست به خشونت بزند یا درمورد آسیب زدن به خود یا دیگری خیال پردازی می کند.
وسواس فکری در وسواس آسیب
از جمله:
- تصور چاقو زدن یا ضربه زدن به خود یا حمله به دیگران
- فکر به اینکه عمداً از بلندی بپرید یا سقوط کنید
- تصور زیر گرفتن دیگران یا پریدن وسط خیابان
- فکر به تجاوز یا تعرض جنسی
وسواس عملی در وسواس آسیب
وسواس عملی در وسواس آسیب افکار آزاردهنده را خنثی می کند و معمولاً شامل رفتارهایی است که در تقابل با وسواس فکری قرار دارد زیرا فرد واقعاً قصد آزار دیگران را ندارد، فقط نمی تواند جلوی این افکار را بگیرد.
از جمله وسواس های عملی در این اختلال می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- چند بار با ماشین از یک مسیر رد می شوید تا مطمئن شوید کسی را با ماشین زیر نگرفتید
- فرار از مکان های عمومی که باعث بیدار شدن وسواس فکری می شود. برای مثال، فرد از ایستگاه مترو فرار می کند چون می داند فکر هل دادن دیگران روی ریل مترو به سراغش می آید
- فرار از موقعیت ها یا وسایلی خطرناک. برای مثال، چاقوهای آشپزخانه را دور می اندازد.
نشانه های وسواس آسیب کدام است؟
این وضعیت، علائم هشداردهنده ندارد. مخصوصاً بچه های کم سن و سال نمی توانند احساس و تجربۀ خود را به زبان بیاورند.
وسواس آسیب شامل افکار و اعمال خشونت آمیز است اما معمولاً نمود بیرونی آن همراه با خشونت نیست.
توجه داشته باشید فرد مبتلا به این اختلال قصد ندارد افکار آزاردهندۀ خود را عملی کند و در واقع، از این افکار وحشت زده است.
وسواس آسیب شامل علائم هشداردهندۀ زیر است:
- فرد مدام به دنبال اطمینان خاطر می گردد
- احساس عذاب وجدان شدید و بی قراری بابت افکار مربوط به آسیب، با اینکه این افکار را عملی نکرده است
- رفتارهای اجتنابی، مثل دوری از عزیزان از ترس اینکه مبادا به آن ها آسیب بزند
- اضطراب شدید، مخصوصاً هنگام رویارویی با محرک های مختلف نظیر اخبار رسانه درمورد تصادف یا خشونت
آیا وسواس آسیب خطرناک است؟
کسی که وسواس آسیب دارد، برای خود یا دیگران خطرناک نیست.
افراد مبتلا به این اختلال به رفتارهای خشونت آمیز فکر می کنند اما قصد آسیب ندارند. در واقع، رفتارهای وسواس آسیب ریشه در ترس شدید فرد از اعمال خشونت دارد.
پژوهش ها نشان می دهد ریسک دست بردن به خشونت در میان افراد مبتلا به این اختلال با عموم جمعیت برابری می کند.
علت بروز وسواس آسیب چیست؟
هنوز علت دقیق وسواس فکری-عملی یا زیرنوع های آن مشخص نیست.
به نظر می رسد مجموع عوامل ژنتیکی، ساختار مغز و عوامل محیطی در این زمینه نقش دارند. تجربۀ تروما یا استرس شدید خطر ابتلا به این وضعیت را بالا می برد.
وسواس آسیب، مثل سایر انواع وسواس فکری-عملی، ناشی از بروز ناهنجاری در بعضی از قسمت های مغز است که کار تنظیم ترس و اضطراب را بر عهده دارند.
روش های درمان وسواس آسیب
تمام زیرنوع های وسواس فکری عملی براساس علائم فردی و تأثیر علائم روی زندگی روزمره درمان می شوند.
گاهی پزشک یا روانپزشک دارو تجویز می کند. این داروها مهارکنندۀ انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) نام دارند و با تنظیم انتقال دهنده های عصبی در مغز به تسکین علائم کمک می کنند. گفته می شود انتقال دهنده های عصبی در بروز علائم وسواس فکری عملی نقش دارند.
علاوه بر مصرف دارو، یکی دیگر از روش های اصلی برای درمان وسواس آسیب، روان درمانی است.
روش رویارویی و جلوگیری از پاسخ (ERP) نوعی درمان شناختی-رفتاری است که برای درمان وسواس فکری عملی مورد استفاده قرار می گیرد. در این روش، بیمار به صورت سازمان یافته در معرض موقعیت ها و تجربه های مربوط به وسواس فکری قرار می گیرد.
روانشناس، روانپزشک یا متخصص حوزۀ سلامت روان در هر جلسه، بیمار را به تدریج با موقعیت های تنش زا رو به رو می کند. طبق این روش، اگر فرد بعد از رویارویی با وسواس فکری دچار پیامد منفی نشود، مغز یاد می گیرد که افکار ما قطعی و حتمی نیست و پیامدهای اجتناب ناپذیر به دنبال ندارد.
سپس روش های مقابله با افکار ناخوشایند را می آموزد تا از شدت رفتارهای وسواس گونه کم شود.
کلام آخر
وسواس آسیب یکی از انواع وسواس فکری عملی است اما به عنوان یک اختلال مستقل به رسمیت شناخته نمی شود. در این حالت، فرد به شکل وسواس گونه درمورد آسیب زدن به خود یا دیگران فکر می کند و به شدت از این افکار واهمه دارد.
همانطور که گفتیم، این اختلال شامل افکار خشونت آمیز است اما کسی که به این وسواس مبتلاست، برای خود یا دیگران خطرناک نیست چون قصد ندارد افکار خود را عملی کند و در واقع، ترس از آسیب زدن محرک اصلی رفتار وسواس گونه است.
انواع وسواس فکری عملی، بسته به تأثیر علائم روی زندگی روزمره، با دارو و روان درمانی قابل درمان هستند.
سوالات متداول
- وسواس آسیب چیست؟
افکار مداوم و غیر منطقی درباره آسیب رساندن به خود یا دیگران. - آیا افراد مبتلا به این وسواس خطرناکاند؟
معمولاً نه، زیرا این افکار برخلاف خواسته آنهاست. - علت وسواس آسیب چیست؟
اضطراب، استرس یا اختلال وسواس فکری-عملی (OCD). - چگونه این وسواس درمان میشود؟
از طریق رفتاردرمانی شناختی و گاهی دارو. - آیا این وسواس با گذر زمان بدتر میشود؟
اگر درمان نشود، ممکن است شدت بگیرد. - آیا فرد باید افکارش را جدی بگیرد؟
خیر، این افکار معمولاً غیرواقعی و ناشی از اضطراب هستند. - چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر افکار وسواسی زندگی روزمره را مختل کنند.
قدم اول برای درمان وسواس، شناخت بهتر آن است. تست وسواس اختصاصی دکتر بهشتیان (رایگان) به شما کمک می کند متوجه شوید که آیا به وسواس مبتلا هستید و شدت آن چقدر است؟ همین حالا اپلیکیشن را نصب و تست را تکمیل کنید!
من هم درگیر این وسواس فکری هستم بارها با خودم فکر میکنم نکنه برم بچههلمو خفه کنم و این مسیه منو ازار می ده الان فهمیدم محاله این مار رو کنم
چرا پادکست باز نمیشه؟
پس این افکار این یه نوع وسواسه و خیلی ها این مشکل رو دارن
امروز اولین باره احساس کردم کسی واقعا میفهمه چی میکشم خستم دیگ
پادکست خیلی عالی بود
پادکست عالی بود
این پادکست رو برای پسرم فرستادم که سالهاس درگیر این افکاره امروز اولین بار بود ک دیدم آروم شد گفت مامان من دیونه نیستم ممنونم از شما اقای دکتر بهشتیان
یه سال پیش فکر میکردم آدم بدی هستم چون این فکرا رو داشتم ولی الان ب این نتیجه رسیدم این فقط وسواسه و هیچ ربطی به شخصیت من نداره بهبودی ممکنه نا امید نشید دوستان
منم دقیقا همین مشکلو دارم حتی از اینکه تو خیابون راه میرم میترسم مبادا به کسی آسیب بزنم خسته شدم از این فکرااااااا
من فکر میکردم اگ این فکرا به ذهنم بیاد یعنی آدم بدی هستم جالب بود پادکست
در ادامه باید بگم یکی از راهکارها ارتباط با خود و خدا ست من خودم خداناباور بودم اما از وقتی که خوددرمانی رو شروع کردم و مدام با اون نیروی درون ارتباط گرفتم واقعا کمکم کرده که بودن دارو بهتر بشم بطور جدی بگم معجزه رخ میده وقتی قلبا این کار رو انجام بدی
سلام..بنده ۱۰ ساله درگیرم..باعث شد همسرم و کارم از دست بدم..فوق العاده سخته..چیزی نبوده که برای درمانش اقدام نکرده باشم ..فقط میتونم بگم نوبت دکترو به موقع برید نندازید پشت گوش و تو موقعیتهای استرس زا قرار نگیرید..ممنون
سلام وقت بخیر
من تقریبا چند ماهه به افکار آسیب ابتلا شدم البته دوسال پیش بطور جدی حمله ی پنیک بهم دست داد و به مرور به افکار آسیب تبدیل شد بطوری که همش توی فکرم ب شکل های وحشتناک تجسم میکنم که دارم به خودم آسیب میزنم یا دیگران و متاسفانه دیگران شامل عزیزترین افراد زندگیم هست یا وقتی سگمو ناز میدم میخوام بهش آسیب برسونم زندگیم بهم ریخته ست حتی ده کیلو وزن کم کردم ب شکلی که همه فکر میکنن دچار اعتیاد شدم
برای رهاشدن از بند افکارتون و قوی شدن، سعی کنید سمت چیزهایی برید که بهتون حس قدرت میده.. به شخصه شرکت در کلاس ورزشی و فیلم هایی با محوریت روان شناسی خیلی به من کمک کرد.
موفق باشید دوستان
و جمله قشنگی شنیدم میگفت، برای رسیدن به چیزی که میخواین،، باید باور کنید همین الان بهش دست پیدا کردید.
سلام من ۲۰ ساله وسواس آسیب و وسواس… دارم با وجود تلاشهای بی وقفه هنوز قادر نشده ام که آن را ریشه کن کنم البته ۳ یا ۴ سال با کمک روان درمانی بهبود پیدا کردم ولی دوباره به سراغم آمد. بعضی اوقات به حدی شدید می شود که آرزوی مرگ می کنم.
سلام . من از جایی که یادم میاد این افکار خشونت آمیز باهام بود . اما در دنیای واقعی اینطور نیستم. به همه کمک میکنم . این فکر ها آزارم میده . فکر هایی که حتی راجع به عزیزترین کس های زندگیم هست . توروخدا راهنمایی کنید .
متاسفانه زندگیه من به خاطر وسواس فکری همسرم از هم پاشید این بیماری واقعا بده و دیگران درکش نمیکنن 🙁🙁🙁🙁🙁🙁
منم وسواس دارم وکسی درکم نمیکنه
پادکستو گوش کن فوق العادس
سلام اقا یا خانم دکتر من ۴ ساله دارو میخورم ۲۳ سالمه وسواس آسیب زدن به دیگران دارم دوست دارم رانندگی کنم ولی نمیتونم آیا برای همیشه اینجوری میمونم؟
چه دارویی میخوری ؟
کاملترین مطلب درباره وسواس اسیب.ممنون از زحماتتون
سلام عرض ادب وسواس فکری هم خود شخص وهم اطرافیان را آزار میدهد متاسفانه تاکنون داروی خاصی شناخته نشده که کاملا مهارش کنه
سلام از مطلب مفیدتان البته این بیماری بسیار موذی وآزار دهنده است هم به فرد وهم اطرافیان متاسفانه بیشتر اطرافیان به فشار وزجری که مبتلا میکشه آگاهی ندارند وچه بسا سرزنش هم میکنند البته اگر فرد خودش آنرا به عنوان یک بیماری قبول کند تاحد زیادی مشکل قابل حل میشه درمورد درمان اگر فرد اراده قوی داشته باشه میتونه بدون دارو وروان درمانی هم تاحد زیادی در درمان خودش موفق شود