تا حالا شده بعد از چند رابطه، به گذشته نگاه کنید و حس کنید یک الگو مدام تکرار شده است؟
آدمها عوض شدهاند، ظاهر رابطهها فرق کرده، شرایط متفاوت بوده، اما در نهایت دوباره به یک حس آشنا رسیدهاید: انتظار، نگرانی، تلاش زیاد، و این سؤال که «چرا دوباره همین شد؟»
خیلیها وقتی با چنین الگویی روبهرو میشوند، اولین توضیحی که به ذهنشان میرسد این است که شاید مشکل از خودشان است. شاید سلیقهشان خراب است، شاید آدمشناس نیستند، شاید همیشه افراد اشتباه را انتخاب میکنند. اما ماجرا همیشه به این سادگی نیست.
گاهی چیزی که ما آن را «جذابیت» یا «عشق» مینامیم، در واقع یک حس آشنای قدیمی است؛ حسی که سیستم عصبی ما آن را میشناسد، حتی اگر برایمان سالم نباشد.
چرا بعضی آدمهای خوب به دلمان نمینشینند؟
یکی از تجربههای رایج در روابط عاطفی این است که بعضی افراد میگویند:
«آدمهای خوب برایم کسلکنندهاند، اما کسی که کمی دور، مبهم یا سختدسترس است، بیشتر جذبم میکند.»
این جمله در ظاهر عجیب به نظر میرسد. مگر نباید انسان به کسی جذب شود که مهربان، در دسترس، قابل اعتماد و باثبات است؟ از نظر منطقی بله. اما در دنیای رابطه، همیشه منطق تصمیمگیرنده اصلی نیست.
گاهی کسی وارد زندگی ما میشود که مراقب است، توجه میکند، پیگیر است و رابطه را جدی میگیرد؛ اما در درون ما آن هیجان شدید شکل نمیگیرد. در مقابل، فردی که دیر جواب میدهد، مبهم رفتار میکند، گاهی نزدیک و گاهی دور میشود، میتواند ذهنمان را بیشتر درگیر کند.
آیا این یعنی آدم خوب جذاب نیست؟
نه، لزوماً. مسئله این نیست که آدم خوب جذاب نیست. مسئله این است که برای بعضی افراد، آرامش در ابتدا ناآشناست. وقتی سیستم عصبی سالها به تنش، ابهام، انتظار یا تلاش برای گرفتن محبت عادت کرده باشد، رابطه آرام ممکن است در ابتدا بیهیجان یا حتی کسلکننده به نظر برسد.
در چنین حالتی، فرد ممکن است نبود اضطراب را با نبود عشق اشتباه بگیرد. یعنی چون دلش نمیلرزد، چون نگران نیست، چون لازم نیست برای توجه طرف مقابل بجنگد، تصور میکند این رابطه «جرقه» ندارد.
نقش تجربههای قدیمی در انتخابهای عاطفی
تجربههای کودکی و روابط اولیه ما میتوانند روی برداشت ما از عشق اثر بگذارند. اگر کودکی در محیطی بزرگ شده باشد که محبت گاهی بوده و گاهی نبوده، یا توجه والدین وابسته به عملکرد، سکوت، نمره، خوب بودن یا آرام بودن او بوده، ممکن است در بزرگسالی هم رابطهای برایش آشنا باشد که در آن باید برای گرفتن محبت تلاش کند.
در چنین شرایطی، عشق ممکن است با انتظار، نگرانی و تلاش زیاد گره بخورد. فرد یاد میگیرد که دوست داشته شدن چیزی نیست که بهطور طبیعی و آرام دریافت شود؛ بلکه چیزی است که باید به دست آورده شود.
وقتی اضطراب شبیه عشق میشود
در رابطههای ناپایدار، معمولاً لحظاتی از نزدیکی و توجه وجود دارد، اما این نزدیکی دائمی و قابل پیشبینی نیست. همین نوسان میتواند وابستگی و درگیری ذهنی زیادی ایجاد کند. فرد مدام منتظر پیام، نشانه، توجه یا تأیید میماند.
این انتظار، بدن و ذهن را درگیر میکند. ضربان هیجان بالا میرود، ذهن مشغول میشود و رابطه تمام فضای روانی فرد را میگیرد. اما این شدت الزاماً نشانه عشق سالم نیست. گاهی فقط نشانه فعال شدن یک الگوی قدیمی است.
چطور بفهمیم جذب سالم است یا تکرار یک الگوی قدیمی؟
قرار نیست به هر کششی شک کنیم. جذابیت، علاقه و هیجان بخشی طبیعی از رابطه است. اما بهتر است در کنار سؤال «چقدر او را میخواهم؟» یک سؤال دیگر هم از خودمان بپرسیم:
این رابطه چه حسی را برای من آشنا میکند؟
آیا کنار این فرد احساس آرامش و امنیت دارم یا بیشتر درگیر انتظار، اضطراب و تلاش برای ثابت کردن خودم هستم؟
آیا این رابطه به من کمک میکند خودم باشم یا مدام حس میکنم باید کاری کنم تا طرد نشوم؟
آیا این آدم واقعاً با من سازگار است یا فقط زخمی قدیمی را دوباره فعال کرده است؟
این سؤالها قرار نیست بلافاصله جواب قطعی بدهند، اما کمک میکنند از حالت اتوماتیک خارج شویم.
آرامش همیشه نشانه بیعلاقگی نیست
یکی از نکات مهم این است که رابطه سالم همیشه از ابتدا با هیجان شدید همراه نیست. گاهی آرامش در ابتدا برای کسی که به اضطراب عادت کرده، غریبه به نظر میرسد. ممکن است فرد فکر کند «چیزی کم است»، در حالی که شاید آن چیزی که کم است، تنش و ناامنی باشد، نه عشق.
رابطه سالم میتواند هیجان داشته باشد، اما معمولاً قرار نیست مدام ما را در وضعیت نگرانی، انتظار و بیثباتی نگه دارد.
جمعبندی
اگر بارها جذب آدمهایی شدهاید که در نهایت برایتان درد، اضطراب یا فرسودگی آوردهاند، لازم نیست فوراً خودتان را سرزنش کنید. ممکن است بخشی از این انتخابها به الگوهایی برگردد که برای سیستم عصبی شما آشنا بودهاند.
گاهی چیزی که عشق مینامیم، بیشتر از آنکه نشانه سازگاری باشد، نشانه آشنایی است.
و دیدن همین تفاوت، میتواند اولین قدم برای انتخابهای سالمتر در رابطه باشد
