وسواس فکری عملی (OCD) نوعی اختلال اضطرابی است. در واقع وسواسها (Obsesions) افکار تکرارشونده و رفتارهای جبری (Compulsions) اعمال تکرارشونده هستند.در ادامه این مطلب از دپارتمان سلامت روان مجله سلامت دکتر بهشتیان به عوامل بروز و نشانه های بروز وسواس در کودکان و راه های کنترل آن اشاره شده است.
کودک مبتلابه OCD افکار وسواسی دارد که پسندیده نیست. این وسواس غالباً با ترس های مختلف مانند لمس اشیاء کثیف مرتبط است. این دسته از کودکان از عادت های جبری برای کنترل ترس های مذکوراستفاده میکنند؛ مانند شستن بیش از حد دستها.
همزمان با رشد کودکان و براساس سن آنها معمولا عادات و افکار وسواسی هدفمند و متمرکزتر میشوند. کودکان پیش دبستانی معمولاً در وعده های غذایی، استحمام و زمان خواب عادات و روال خاصی دارند. این عادتها به ثبات انتظارات و دیدگاه آنها نسبت به جهان پیرامونشان کمک میکند. کودکان در سنین مدرسه هنگام یادگیری بازیهای دستهجمعی، شرکت در ورزش های گروهی و گروه موسیقی، بهنوعی برای خود رفتارهای گروهی ایجاد میکنند. کودکان و نوجوانان بزرگتر شروع به جمع آوری اشیا و سرگرمی میکنند. این رفتارها و عادات به کودکان کمک میکند که با همسالان خود معاشرت کنند و یاد بگیرند که با اضطراب کنار بیایند.
وقتی کودک دچار OCD میشود، ممکن است شدت و میزان تکرار افکار و رفتارهای جبری او افزایش یابد. این مسائل امکان دارد که در زندگی روزمره کودک و رشد طبیعی او اختلال ایجاد کنند. البته OCD بیشتر در نوجوانان دیده میشود.
چه عواملی باعث بروز وسواس در کودکان میشود؟
OCD علت مشخصی ندارد. تحقیقات نشان میدهد که امکان دارد این بیماری یک اختلال مغزی باشد که در اثر آن افراد مبتلابه OCD به میزان کافی ماده شیمیایی سروتونین را در مغز خود ندارند.
همچنین گاهی OCD یک اختلال موروثی است؛ اما ممکن است بدون سابقه خانوادگی نیز رخ دهد. در برخی موارد، عفونتهای استرپتوکوکی ممکن است باعث OCD شوند یا آن را تشدید کنند.
علائم وسواس در کودکان چیست؟
هر کودک مبتلا به این اختلال ممکن است علائم متفاوتی داشته باشد. موارد زیر رایج ترین علائم در بین کودکان هستند:
- وسواس شدید نسبت به خاک یا میکروب؛
- تردید های مکرر مانند قفل بودن یا نبودن در؛
- غرق شدن در افکار مربوط به خشونت، صدمه زدن یا کشتن شخصی یا آسیب به خود؛
- صرف مدت زمان طولانی برای لمس اشیا، شمارش و تفکر درباره اعداد و توالیها؛
- درگیری ذهنی درباره نظم، تقارن یا دقت بیش از حد؛
- تفکر مداوم درباره انجام اعمال جنسی توهین آمیز یا رفتارهای ممنوع؛
- آشفتگی در مواجهه با افکار مغایر با اعتقادات مذهبی شخصی؛
- نیاز شدید به دانستن یا به خاطر سپردن مواردی که ممکن است بسیار جزئی باشد؛
- توجه زیاد به جزئیات؛
- نگرانی بیش از حد در مورد اتفاقات بدی که وجود ندارد؛
- افکار، اصرارها یا رفتارهای پرخاشگرانه.
در واقع رفتارهای جبری عادات و رسوم تکرار شوندهای هستند که از آن ها برای کاهش اضطراب ناشی از وسواس استفاده میشود. این رفتارها ممکن است بیش از حد، مختل کننده و وقت گیر باشند؛ در نتیجه در فعالیتها و روابط روزمره اختلال ایجاد میکنند. موارد زیر ازجمله این گونه رفتارها هستند:
- شستشوی مکرر دست (اغلب ۱۰۰ بار یا بیشتر در روز)؛
- بررسی و چک کردن مکرر، مانند اینکه مطمئن شوید درب قفل شده است؛
- پیروی از قوانین محکم نظم، مانند اینکه هر روز لباس را به همان ترتیب بپوشید؛
- احتکار اشیا؛
- زیاد شمردن و بازگو کردن؛
- گروه بندی اشیا یا قرار دادن اشیا به ترتیب خاص؛
- تکرار کلماتی که توسط خود یا دیگران گفته میشود؛
- بارها و بارها پرسیدن سؤالات مشابه؛
- استفاده مکرر از اصطلاحات زشت یا انجام حرکات بی ادبانه (ناپسند)؛
- تکرار اصوات، کلمات، اعداد یا موسیقی برای خود.
علائم OCD ممکن است مشکلات دیگری نیز برای سلامتی شخص به وجود آورد؛ بنابراین از فرزند خود بخواهید برای تشخیص صحیح به پزشک خانوادگی تان مراجعه کند.
نحوه تشخیص وسواس در کودکان
روانپزشک کودک یا سایر متخصصان بهداشت روان بهراحتی OCD را در کودک شما تشخیص میدهند. برای این کار ابتدا کودک شما ارزیابی سلامت روانی میشود. در صورتی اختلال OCD برای کودک شما تشخیص داده میشود که رفتارهای وسواسی مداوم، شدید و اخلال کننده داشته باشد؛ چنانچه به این رفتارها زندگی روزمره فرزند شما آسیب برسانند.
در بیشتر موارد، رفتارهای خاص بیماران OCD مانند شستن دست یا چک کردن قفل درها بیش از یک ساعت از روز را به خود اختصاص میدهند. این رفتارها همچنین باعث پریشانی در سلامت روان میشوند و بر نحوه تفکر کودک شما تأثیر میگذارند. در بیشتر موارد، بزرگسالان متوجه غیرطبیعی بودن رفتارها و اعمال کودک مبتلا به این اختلال میشوند؛ اما کودکان اغلب متوجه رفتار غیرمنطقی و غیرعادی خود نیستند.
چگونه OCD در کودک درمان میشود؟
درمان این اختلال به عوامل متعددی ازجمله علائم، سن و سلامت عمومی کودک شما بستگی دارد. شدت بیماری نیز از عوامل تعیینکننده در درمان اختلال است.
درمان OCD اغلب شامل ترکیبی از موارد زیر است:
- درمان با روشهای شناختی و رفتاری: روش های شناختی به کودک کمک میکند که ترس خود را شناسایی و درک کند. آنها همچنین به کودک روش های جدیدی برای حل بهتر مسائل و یا کاهش ترس میآموزند. روش های رفتاری به کودک و خانواده آنها کمک میکند که پیمانها یا قوانینی را برای محدود کردن یا تغییر رفتارهای مخرب تنظیم کنند. یک مثال تنظیم حداکثر دفعاتی است که فرد بیمار اجازه دارد دستهای خود را بشوید.
- خانواده درمانی: والدین در هر فرآیند درمانی نقش حیاتی دارند. مدرسه و محل تحصیل کودک نیز ممکن است در روند درمان مؤثرباشد.
- مهارکنندههای انتخابی جذب مجدد سروتونین (SSRI) : این داروها به افزایش سطح سروتونین در مغز کمک میکنند.
- آنتی بیوتیکها: ممکن است کودک شما در صورت ارتباط OCD با عفونت استرپتوکوکی به این داروها نیاز داشته باشد.
نوجوانان مبتلابه OCD همچنین ممکن است در خوردن یک یا چند نوع اختلال داشته باشند که این اختلالات نیز خود نیاز به درمان مجزا دارند.
چگونه میتوانم مانع بروز وسواس در کودکان خود شویم؟
در حال حاضر متخصصان نمیدانند که چگونه از ابتلا به اختلال وسواس در کودکان و نوجوانان جلوگیری کنند؛ اما اگر علائم OCD را در کودک خود مشاهده کردید، با ارزیابی و اقدام در اسرع وقت به او کمک کنید. درمان زودهنگام باعث کاهش علائم میشود و رشد طبیعی کودک شما را افزایش میدهد. همچنین کیفیت زندگی وی را بهبود میبخشد.
چگونه میتوانیم به فرزندانمان کمک کنیم با OCD زندگی کنند؟
OCD اغلب با استفاده از یک یا ترکیبی از درمانها و با مصرف یک یا چند دارو قابل درمان است. نقش اصلی در درمان فرزندتان را شما برعهده دارید. در اینجا فهرستی از کارهایی که میتوانید برای کمک به فرزند خود انجام دهید، آورده شده است:
- تمام ملاقات کودک خود با پزشک را ضبط کنید و نگه دارید.
- با ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی کودک خود در زمینه سایر پزشکانی که کودک شما تحت مراقبت آنها قرار دارد صحبت کنید. کودک شما ممکن است از تیمی که شامل مشاوران، درمانگران، مددکاران اجتماعی، روان شناسان و روان پزشکان باشد کمک بگیرد. تیم مراقبت از کودک شما به نیازهای کودک و میزان شدت OCD بستگی دارد.
- به این علت که کودکان مبتلابه OCD ممکن است از اختلال خود احساس خجالت کنند؛ بنابراین ارتباط صمیمی با کودک خود داشته باشید و با او بازی کنید.
- درباره اختلال فرزند خود به دیگران بگویید. با پزشکان و مسئولان مدرسه کودک خود برای ایجاد یک برنامه درمانی صحبت و همکاری کنید.
- با گروههای پشتیبان محلی تماس بگیرید. در تماس بودن با والدین دیگری که دارای فرزند OCD هستند ممکن است مفید باشد.
سوالات متداول
- وسواس فکری عملی (OCD) در کودکان چیست؟
OCD در کودکان شامل افکار ناخواسته و تکرار رفتارهای خاص برای کاهش اضطراب ناشی از آن افکار است. - علائم OCD در کودکان چیست؟
علائم شامل ترس از میکروب، چک کردن مکرر، شمردن یا نظم بخشی افراطی است. - آیا OCD در کودکان شایع است؟
بله، OCD میتواند در کودکان شروع شود و اگر درمان نشود، ممکن است تا بزرگسالی ادامه یابد. - علت OCD در کودکان چیست؟
ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و تغییرات شیمیایی مغز در بروز OCD نقش دارند. - آیا OCD در کودکان قابل درمان است؟
بله، با روان درمانی (مانند CBT) و گاهی دارو، علائم OCD در کودکان قابل مدیریت است. - چگونه به کودک مبتلا به OCD کمک کنیم؟
با حمایت عاطفی، تشویق به درمان و ایجاد محیطی آرام میتوان به کودک کمک کرد. - آیا OCD در کودکان با بزرگسالان تفاوت دارد؟
بله، کودکان ممکن است نتوانند افکار و رفتارهای خود را به طور کامل توضیح دهند، اما علائم مشابهی دارند.
قدم اول برای درمان وسواس، شناخت بهتر آن است. تست وسواس اختصاصی دکتر بهشتیان (رایگان) به شما کمک می کنید متوجه شوید که آیا به وسواس مبتلا هستید و شدت آن چقدر است؟ همین حالا اپلیکیشن را نصب و تست را تکمیل کنید!
مرسی عالی بود سپاس از شما 🙏