اختلال فوبیا یا ترس شدید : علل و روش های درمان

فوبیا

فوبیا یا هراس نوعی واکنش ترس غیرمنطقی است. اگر به فوبی مبتلا هستید، پس ترس یا وحشت شدیدی را در زمان مواجهه با موقعیت ترس تجربه کرده‌اید. برخلاف اضطراب که ممکن است بدون دلیل باشد (البته دلیل ناآگاهانه دارد)، در این اختلال شاید از مکان، موقعیت یا چیز خاصی می ‌ترسید.

خوشبختانه در تجربه کار بالینی من فوبیا ها جزو اختلالاتی هستند که امید به درمان بالایی دارند و در صورتی که مراجع جلسات درمانی را پی گیری کند می تواند کاملا بر اختلال خود غلبه کند.

شدت فوبیا از چندش ‌آور بودن و بیزاری تا ناتوانی شدید، متغیر است. بیشتر افراد مبتلا به فوبیا می ‌دانند که ترسشان غیرمنطقی است؛ ولی باز هم نمی ‌توانند آن را کنترل کنند. این ترس‌ ها می ‌تواند روابط کاری، تحصیلی و شخصی فرد را مختل کند.

بر اساس پژوهش ها، 5 میلیون ایرانی به فوبیا مبتلا هستند که در برخی از جنبه های زندگی، آنها را دچار مشکل می‌کند. اگر ترسی دارید که به زندگی شما لطمه زده است، ادامه این مطلب را بخوانید.

علت ابتلا به اختلال فوبیا (ترس)

ممکن است عوامل ژنتیکی و محیطی باعث ایجاد ترس ‌ها شود. کودکانی که یکی از نزدیکان یا اقوامشان به اختلال اضطرابی مبتلا است در خطر ابتلا به فوبی قرار دارند. همچنین، تجربه اتفاقات استرس زا و ترسناک می تواند باعث ابتلا فرد به فوبی شود. اتفاقاتی مثل تجربه غرق شدن، قرار گرفتن در فضاهای بسته به صورت ناخواسته (مثل گیر کردن آسانسور)، ارتفاعات بلند و حمله حیوانات می‌تواند باعث ایجاد ترس در فرد شود.

افرادی که بیماری جسمی دارند هم غالباً مبتلا به ترس ها هستند؛ به طوری که شیوع بالای ترس در افراد مبتلا به صدمات مغزی مشاهده شده است. مصرف مواد و افسردگی هم با ترس ‌ها در ارتباط هستند.

انواع فوبی ها (ترس ها)

آگورافوبی

آگورافوبی یا گذرهراسی، ترس از مکان ‌ها یا موقعیت ‌هایی است که نتوان از آن فرار کرد. معنای این کلمه «ترس از مکان ‌های باز» است. افراد مبتلا به آگورافوبی از قرارگرفتن در مکان ‌های شلوغ یا گیرافتادن در مکانی خارج از خانه می‌ترسند. آن ‌ها از موقعیت‌ های اجتماعی دوری می کنند و در خانه‌ می‌ مانند.

بسیاری از افراد مبتلا به آگورافوبی در مکانی که راهی برای فرار از آن ندارند؛ دچار حملات هراس و ترس می ‌شوند.

فوبیای اجتماعی

فوبی اجتماعی به اختلال اضطراب اجتماعی یا هراس اجتماعی هم معروف است. این مشکل، نگرانی شدید از موقعیت ‌های اجتماعی است که می ‌تواند به انزوای فردی منجر شود. فوبی اجتماعی گاهی آنقدر شدت پیدا می ‌کند که حتی ساده ‌ترین تعاملات مثل سفارش غذا در رستوران یا پاسخ دادن به تلفن هم باعث ایجاد وحشت در فرد می ‌شود. افراد مبتلا به هراس اجتماعی، غالباً سعی می ‌کنند از موقعیت ‌های اجتماعی دوری کنند.

سایر انواع فوبیا ها

بسیاری از مردم علاقه ای ندارند که در موقعیت و شرایط خاصی قرار بگیرند؛ ولی زمانی فرد به فوبی مبتلا است که ترس او با زندگی روزمره تداخل داشته باشد. یعنی مشکلاتی در زندگی روزمره او ایجاد کند. مثلا اگر شما ترس از خرس قطبی داشته باشید به دلیل اینکه مشکلی در زندگی روزمره شما مشکلی ایجاد نمی کند به عنوان اختلال شناخته نمی شود. در ادامه به موارد رایج این ترس‌ ها اشاره می کنیم:

گلوسوفوبی: تحت عنوان اضطراب عملکردی یا ترس از سخنرانی در جمع هم شناخته می ‌شود. افراد مبتلا به این ترس، علائم جسمانی شدیدی را حتی در حین فکر کردن به سخنرانی در جمع تجربه می‌کنند. گلوسوفوبی با روان درمانی و دارودرمانی، درمان می‌شود.

 

آکروفوبی: ترس از ارتفاعات است. افراد مبتلا به این نوع ترس‌ها از کوه، برج‌ یا طبقات بالایی ساختمان دوری می‌کنند. علائم آن شامل سرگیجه، گیجی، تعریق و حس بی هوش شدن یا از دست دادن هوشیاری است.

کلستروفوبی: ترس از فضاهای بسته یا تنگ است. موارد شدید این اختلال حتی مانع از رانندگی یا استفاده از آسانسور در فرد مبتلا می‌شود.

آویو فوبی: ترس از پرواز است.

دنتوفوبی: ترس از دندانپزشک یا فرآیند دندانپزشکی است. این ترس به طور کلی حاصل از تجربه ناخوشایند در مطب دندانپزشکی است. این اختلال اگر مانع از مراجعه به دندانپزشک برای مراقبت ‌های دندانی شود، مضر است.

هموفوبی: ترس از خون یا جراحت است. احتمال بی هوشی فرد مبتلا در صورت مشاهده خون خودش یا دیگران وجود دارد.

آراکنوفوبی: به معنای ترس از عنکبوت ‌ها است.

سینوفوبیا: به معنای ترس از سگ‌ ها است.

اوفیدیوفوبیا: افراد مبتلا به این نوع فوبی از مارها می ‌ترسند.

نیکتوفوبیا: ترس از شب یا تاریکی است. این ترس در میان کودکان رایج است؛ اما اگر این ترس به دوران نوجوانی کشیده شود به عنوان اختلال فوبی شناخته می شود.

عوامل خطر

افرادی که به لحاظ ژنتیکی در معرض ابتلا به اضطراب قرار دارند، در خطر ابتلا به ترس در آنها بیشتر است. سن، موقعیت اجتماعی – اقتصادی و جنسیت بر نوع فوبی شخص تأثیر می‌ گذارد. برای مثال زنان بیشتر از مردان در خطر ابتلا به ترس های حیوانات قرار دارند. کودکان یا افرادی که در موقعیت ‌های اجتماعی – اقتصادی پایین‌تری دارند، بیشتر در خطر ابتلا به ترس ‌های اجتماعی قرار دارند. اغلب افراد مبتلا به فوبی پزشک و دندانپزشک، مردان هستند.

علائم و نشانه های فوبیا

رایج ترین علائم فوبی، حمله پنیک است. ویژگی ‌های حمله هراس شامل موارد زیر است:

  • تپش قلب
  • تنگی نفس
  • تندگویی یا ناتوانی در تکلم
  • دهان خشک
  • معده به هم ریخته
  • حالت تهوع
  • فشارخون بالا
  • لرزش
  • درد یا گرفتگی قفسه سینه
  • حس خفگی
  • سرگیجه یا گیجی
  • تعریق فراوان
  • محتمل دانستن حس ناخوشایند

البته برای تشخیص دقیق ابتلا به اختلال هراس نیازی به وجود حملات هراس نیست.

روش های درمان فوبیی

درمان فوبی ‌ها با روش ‌های روان درمانی، دارودرمانی‌ یا تلفیق آنها انجام می شود. و تحقیقات مختلف اثربخشی این روش های درمانی را تایید کرده اند.

دو روش اصلی درمان فوبی عبارتند از درمان شناختی رفتاری و دارو درمانی

درمان رفتاری شناختی

رایج ترین درمان برای فوبی ها، درمان رفتاری شناختی (CBT) است. این درمان شامل روبه‌ رو شدن با منبع ترس در قالب موقعیت کنترل شده است. این درمان افراد را آرام می کند و اضطرابشان را کم می کند.

این درمان روی شناسایی و تغییر افکار منفی، باورهای اشتباه و واکنش ‌های منفی در برابر موقعیت وحشتناک متمرکز است. در روش ‌های جدید CBT، از فناوری واقعیت مجازی برای مواجهه افراد با منبع ترسشان در قالب محیطی امن استفاده می شود.

دارو درمانی فوبیا

داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب به آرام کردن واکنش‌ های هیجانی و جسمانی ترس کمک می‌کند. غالباً استفاده هم زمان از دو روش دارودرمانی و روان درمانی برای درمان فوبی ها بسیار مفید است.

 

32 دیدگاه ها

  1. سلام خوبی دکتر 20سالمه استرس و ترسم زیاده تپش قلبم بالا میره گلوهم خشک میشه نمیتونم بعد نمیتونم خوب حرف بزنم

    • درود بر شما دوست عزیز، اگر در برابر جمع این ترس را پیدا می کنید مشکل اضطراب اجتماعی دارید. دوره افزایش اعتماد به نفس و کاهش کمرویی می تونه بهتون کمک کنه

  2. سلام و عرض ادب
    ممنون به خاطرمطالب مفید
    شما در روش درمان فوبیا، به تلفیق روان درمانی و درمان دارویی اشاره فرمودین. دکتر آیا برای درمان دارویی فوبیامقاله معتبری وجود داره ؟ من در سایت sid.ir چیزی پیدا نکردم. در سایت های غیر معتبر به داروهای زیادی بدون ذکر رفرنس اشاره شده ولی در سایت های معتبر فقط به درمان های روانی اشاره شده ولی برای درمان های دارویی مقالات معتبر پیدا نکردم . ممنون می شم اگر دراین باره مقاله معتبری وجود داره راهنمایی بفرمایید چطور می تونم پیدا کنم .

    • درود بر شما دوست عزیز
      بهتره برای این موارد به منابع خارجی مراجعه کنید. مقالات فارسی گستردگی ، جامعیت و اعتبار کافی ندارند.
      عمده فوبیاها با روان درمانی قابل درمان هستند اما در شرایطی که شدت اضطراب بسیار بالا باشه (مثلا در شرایطی که فرد دچار حمله پانیک بشه) و در صورتی که خود فرد تمایل داشته باشه می شه از درمان دارویی هم استفاده کرد.

  3. سلام دکتر من 13 سالمه و به شدت از پرنده میترسم این ترس من از حیوانات هم هست من چیکار بایدبکنم

    • درود بر شما دوست عزیز
      شما فوبی حیوانات دارید که درمانش معمولا راحت هست به خصوص اگه با مشکلات دیگه همراه نباشه.
      با مراجعه به روان درمانگر با روش شناختی رفتاری می تونید در عرض چند جلسه مشکلتون را حل کنید.

  4. سلام ممنون از مقاله ارزشمندتون
    مبخث را خیلی ساده و روان بیان فرمودین، به خصوص انواع فوبی ها را

  5. باسلام بنده 2سال پیش دچار حادثه وبعد اندوسکوپی دکتر گفت میکروب معده داری ونفخ شدید داشتم 20روز چرک خشک کن قوی خوردم نفخم خوب شد ولی بدنبال ان دچار وحشت شدم دکتر زانکس تجویز کرد 1 سال هست زانکس میخورم کمی بهتر شدم ولی بعد از چرک خشک کن 10 کیلو لاغر شدم ولی هنوز میترسم تنهایی رانندگی کنم ودر خانه بمانم چکار کنم متشکر میدهم جواب بدهی

  6. سلام آقای دکتر گران قدر
    من نگران میشم زیاد از خواب معمولا با ترس بیدار میشم از تونل و جای باریک و تاریک میترسم بیشتر وقت ها حس (منگ یا گیچی) دارم زود عصبی میشم و لج باز میشم ولی اگه شدی باشه کوتاه میام
    از این شرایط خسته شدم نمیدونم کجا برم
    قرص سازترین و الپرازولام هم مصرف داشتم

  7. سلام
    من به شدت از همه چی میترسم حتی از نوشتن کلمه ترسم میترسم.موقع ترس جیغ میکشم و بعدش سرم به شدت درد میکنه تمام ترس هایی رو که شما نوشتید رو دارم وهزاران ترس دیگه تا حدی که تو اتاق خواب من حتی کمد دیواری نصب نشده چون من میترسم چیزی توش باشه تازه ازدواج کردم و همسرم رو شدت ترسم نگران کرده .

  8. سلام دکتر بهشتیان، من فوبیای اجتماعی دارم و در جاهای تنگ و تاریک هم رفته نمیتوانم تقریبا ده سال میشود. برای یک سال ای سیتالوپرام خوردم. چهل فیصد خوب بودم. سه هفته قبل به یک جای تاریک رفتم که خود را تلقین کنم. اما متاسفانه حالتم خراب شد. به خانه آمده تمام دارو ها ره اون بر انداختم. حالا در بلند منرل ها به لفت رفته نمیتوانم و از پله های زینه راه میروم. روزانه بالاتر از پنج بار حالتم خراب میشود. چکار کنم ؟ اگر رهنمای مان کنید بعید از لطف تان نخواهد بود. تشکر!

    • درود بر شما دوست عزیز
      دارو به صورت موقتی حال شما خوب می کنه، حتما در کنارش نیاز به روان درمانی هم دارید

  9. سلام. وقتتون به خیر. من به شدت از سوسک (سوسری) میترسم و هر وقت میبینم ناخودآگاه به چند متر دورتر از اون میدوم و ضربان قلبم تند میشه. خانواده ام نمیتونن این ترس منو قبول کنن و میگن تو هیچ اتفاق خاصی برات نیفتاده که باعث بشه فوبیا داشته باشی. سوالم اینه که واقعا باید یه اتفاق خاصی در مورد فوبیام افتاده باشه تا ترس من قابل قبول بشه؟ اینم بگم که من تو دانشگاه چندین واحد حشره شناسی گذروندم و حشره های زیادی رو حتی با دست گرفتم اما نسبت به سوسری هیچوقت نتونستم عادی باشم

    • درود بر شما دوره درمان فوبیا یا روان درمانی می تونه بهتون کمک کنه مشکل تون را حل کنید

  10. سلام خسته نباشید ببخشید من الان بیشتر از یک ساله که از بیماری های مختلف جسمی میترسم و خیلی آرامشم رو به هم زده و همش فکر میکنم که هر وقت به بیماری فکر میکنم اون بیماری وارد زندگیم میشه ترو خدا راهنماییم کنید

    • درود بر شما دوست عزیز
      شما مشکل وسواس فکری دارید و با روان درمانی مشکل شما قابل حل هست

  11. سلام دکتر یه دختر 20سالم که شبا همش تو خواب میپرم چند وقت پیش خودارضایی میکردم همش میترسم یکی یه بلایی سر صورتم بیاره کتکم بزنه خیلی زیاد گریه میکنم قبلاً روانشناس میرفتم پارسال خوبتر بودم الان حالم خوب نیست چیکار کنم !!؟

    • درود بر شما دوست عزیز؛ علایم شما بیشتر به وسواس فکری شبیه.
      این نشانه ها را جدیدا دارید یا قبلا که به روانشناس مراجعه می کردید به خاطر مشکلات دیگه ای بوده؟
      روانشناس قبلی از چه روش درمانی برای کمک به شما استفاده می کردند؟

      • آقای دکتر من چجوری می تونم ترس از یک موجود شیطانی را از خواهرم جدا کنم،دیشب اصلا خوابش نبرد از ترس.لطمت یک کاری بهم بگید بکنم که تاثیر داشته باشه

  12. سلام اقای دکتر وقتتون بخیر…
    من ۱۳ سالمه و ترس از دندونپزشکی دارم،۸ تا از دندونام هم خراب هستن.
    تاحالا دوبار رفتم مطب دکتر برای عصب کشی دندونام ولی هر دوبارش نذاشتم دکتر کاری رو دندونم انجام بده و هی دستشو پس زدم…
    اگه میشه راهنمایی کنید چیکار کنم ترسم کمتر شه؟

    • درود بر شما دوست عزیز
      دوره درمان فوبیا یا ترس در بخش دوره های سایت می تونه به شما کمک کنه مشکل تون را حل کنید

  13. سلام اقای دکتر من خیلی مشکلهای روحی روانی دارم که همه اش بخاطر ترسو بود یعنی جسارت ندارم و از نقم نمیتونم دفاع کنم و همه بهم زور میگند ملوون نمیتونم هیچ حرفی بزنم و وقتی میرم خونه با گشت میزنم تو یه جایی و نفرین میکنم ازن ترسو بودن و بی جسارت بودنم رو پون این مشکل من حل شه همه مسکلات دیگه ای که بخاطر همین ترسو بودنم بوجود امده هم حل میشه لطفا همینجا قرص یا داروی مربوطه رو بهم معرفی کنید دکتر رفتم جوابی نگرفته ام تو رو خدا کمکم کن مشکلم ترس از ادماست ترس از حرف زدن ترس از گرفتن حق ترس از جسارت بخرج دادن بطوری که یه بچه پخ کنه داغون میشم و دچار رعشه عرق کف دست و از بین رفتن تمام حواسم میشه و نابود میسم

دیدگاه تان را بنویسید

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید