اونیکوفاژی (ناخن جویدن):

انقباض غیر ارادی عضلات یا واکنش های حاکمی که در میان کو دکان و گاهی بزرگسالان مشاهده می شود. (3)

ناخن جویدن که یکی از اختلالات عادتی نورتیک است معمولاََ از یک سالگی شروع می شود و در بین کودکان ونوجوانان شایع است .این اختلال در بین دختران کمتر از پسران است. ناخن جویدن در همه گروه های سنی و اجتماعی وجود دارد وبا افزایش سن معمولا َ از میزان و شدت آن کاسته می شود و این عمل ناپسند که با جویدن ناخن ها مشخص می شود هنگام نا راحتی و نگرانی تشدیدمی شود . این اختلال معمولا َ با مشکلات دیگری نظیر شب ادراری و پر خوری همراه است . ناخن جویدن وسیله ای برای کاهش فشار روانی درونی است و در بزرگسالی هم وجود داردو با اضطراب و تنش همراه است(4)این عادت نشانه تهاجم است. عواملی که موجب ناخن جویدن می شود از شخصی به شخص دیگر متفاوت است در برخی افراد نوعی مکانسیم دفاعی برای کاهش فشارها واضطراب های روحی وروانی است و در برخی دیگر عکس العمل خصومتی به حساب می آید که از طرف افرادی مانند پدر ومادر در کودک برانگیخته شده است . ناخن جویدن عادتی است که موجب می شود شخص مبتلا به آن احساس رنج وناخشنودی کند.کودکان و نوجوانان برای ترک این عادت تلاش فراوانی میکنند ولی اغلب کوشش هاوتلاش ها ی آنان بی نتیجه می ماند.(5) ماهیت آن نوعی نارحتی عصبی است که در کودکان مضطرب و خجالتی بسیار است اگه چه در کودکان سالم وطبیعی نیزبیش وکم وجود دارد وبه صورت یادگیری دربین آنان شایع است. در کل ناخن جویدن نوعی واکنش ،مستقیم و طبیعی و آمیخته با هیجان ،ترس ،فشار، نشانه ای از نیاز به انگشت مکیدن،شب ادراری، کندن مو ونشانه ای است از تحمل فشار های روحی ومضیقه های محیطی واحساس صدمه بر شخصیت خود.(1)جویدن ناخن بیشترنشانه تهاجم است. این عادت در بچه های بزرگتر شایع تر است و کودک به این وسیله تمایلات تهاجمی خود را کنترل می کند.(6)

در بعضی گزارش های مبسوط راجع به ناخن جویدن مشاهده می شود که این عادت را یک نوع عادت عصبی (مربوط به اعصاب) دانسته و آن را علامت نا بهنجاری عمومی فرض کرده اند . در بعضی جا ها این عادت را یکی از علا‍‍‍ئم مشخصه ی کودکان مشکل دار به خصوص کودکان عصبی ،نگران و افسرده محسوب داشته اند.

در کتابی راجع به ناخوشی روانی کودکان تالیف چند روان پزشک یکی از مدعیان به تخصص چنین نوشته است :بچه ای که در دوره ی کودکی در محرومیت ونا امنی زندگی کرده در بزرگی سعی می کند محرومیت های خود رابه وسیله ی عاداتی از قبیل ناخن جویدن ، شست مکیدن وشیرینی زیاد خوردن جبران کند.در گزارش جدید دیگری روان پزشکی ناخن جویدن را جزء علایم بیماری عصبی دانسته است .(7)

نشانه چست:

ناخن جویدن در کودک از چه امری حکایت می کند؟ پاسخ این است که آن نشانه ای اضطراب است واز بیماری خاص نمی توان حرف زد. میتوان با دیدی وسیعتربه مسأله مزبورنگریست و متذکر شد که ناخن جویدن:

- در مرحله اول نشانه نوعی عدم تعادل احساسات در کودک است.

- در مرحل شدید تر حاکی از وجودنوعی تضاد درونی وفشار های سخت وعصبی است.

- حکایت از احساسهایی درباره خود و رنج خود دارد و آن را برای خویش نا خوشایند می شناسد.

- نشانه ای است برای ابراز احساس رنج درباره مسأله ای خاص.

- نشانه ای هیجان عصبی بسیار شدید است .

- گاهی ممکن است نشانه ای باشد از وجود ترسی مزمن که منشأ آن مهم یاجزءی است.

- زمانی ناخن جویدن نشانه وجود چیزی در ذهن است که برای کودک قابل حل و رفع بنظر نمی رسد.

- در مواردی این حا لت حاکی از کم رویی است که طفل در حین بر خورد با یک بیگانه ،یا در حین پرسش معلم از او خود بروز میدهد.

- در کل اگر ناخن جویدن بعلت یادگیری و عادت نباشد حاکی از نوعی نگرانی وناراحتی است .او وضعی را احساس می کند که برای غلبه بر آن چاره ای نمی بیند جز اینکه بپیچد،با لباس خود بازی کند،انگشت به دهان فرو برد،مویش را بکند،اشیاءدورو بر را به دهان برد وبمکد و ناخن بجود و....(1)

عمومیت آن:

بر اسا س یک بررسی حدود 18% کودکان و نوجوانان (از سنین تولد تا 15) بنحوی گرفتار آنند . آماری دیگر حکا یت از آن دارد که حدود ثلث کودکان بدان گرفتارند.

طبق یک بررسی حدودیک سوم افراد 15 ساله ناخن میجویدند و از این عده حدود یک سوم شان کسانی بوده اند که قبلا ََََََََََََ هم چنین می کرند.

و این مسأ له نیز قابل ذکر است که رقم آن در پسران به مراتب بیشتر از دختران است طبق آماری که براساس یک تحقیق در غرب صورت گرفته است از گروه مورد بررسی حدود 54% پسران و حدود46% دختران حالت ناخن جویدن داشتند. (1)

حالات و رفتار :

معمولا‌ َََ افرادی که دچارچنین عادتی هستند، با گذاشتن انگشت در دهان دقت خود را روی امری متمرکز می کنند و درباره مسأ له ای که گرفتار آنند می اندیشند . دقایقی چند به تناسب ظرفیت به فکر فرو میروند تا ببینند چه راه حلی برای آنها پدید می آید .

برخي از اينان بي اختيار انگشت به دهان ميبرند و به جويدن ناخن مشغول مي شوند آنچنان كه گویی قرار و آرام ندارند و نيروئي نا مرئي آنها را به سوي مقصدي جهت مي دهد. آنچنان است كه گوئي منتظروقوع هيجاني است و حتي اگر برخي از افراد را ببينید و درباره او دقيق شويد در مي يابيد آرواره هايش از روي وحشت منقبض مي شود و حتي در عمل او بي ارادگي ديده مي شود.(1)

آغاز و مراحل آن:

ناخن جويدن در كودكان به نظر عده اي از دانشمندان از زمان دندان درآوردن آغاز شده و تدريجا َََََََََ رنگ و صورت مي گيرد تا آخر عمر ممكن است ادامه پيدا كند. لثه ها براي بيرون آمدن دندان ها تحريك مي شوند و كودك دائما َََََ انگشت به دهان مي برد وآن را بيشتر تحريك مي كند.

در حدود سنين 4 اين حالت بيشتر شده ولي باز هم چندان نمودار نيست .

كودكاني كه جديدا َََََََ مي خواهند به مدرسه بروند ولي دچاره وابستگي شديد هستند در اين رابطه بيشتر گرفتار بنظر مي رسند و نيز در سنين 15تا16 كه دوران بلوغ است اين حالت بيشتر بچشم مي خورد و اين حكايت از يك نگراني و تشويش و يا اختلال عصبي دارد. در طول مدت تحصيل در دبيرستان كه بحقيقت ادامه دوران بلوغ است حدود نصف تا دو سوم گروه مورد مطالعه در يك تحقيق چنين عادتي را بيش يا كم دارا بودند.(1)

علا ئم و نشانه ها:

ناخن جويدن علائم و نشانه هاي متعددي دارد. بروز علائم در پسران بيشتر از دختران است وبا افزايش سن از ميزان و شدت آن كاسته مي شود. برخي علائم آن عبارت اند از :

شكست در امور تحصیلي ،بي حوصلگي ، احساس نا آرامي و نا امني ، اختلال در خواب ، نگراني ترس ،شك و ترديد نسبت به شايستگي هاي خود ، اضطراب ،انجام كار هاي قالبي و کلیشه ای عصبانيت، هيجان پذيري ، دلواپسي، تحرك زياد،دندان قروچه، خشم،خود بيني، تمارض، قدرت طلبي و زود رنجي ....(4)

ريشه ها و علل :

1- كمبود محبت:كودكان تشنه محبت اند و خود را شديدا ََََ بدان نيازمند مي دانند. طفلي كه بهر علت خود را از آن محروم احساس كند انديشناك شده و بخود فرو مي رود و در چنان صورتي رفتارهاي عصبي از خود بروز مي دهد كه جلوه آن را درانگشت مكيدن، ناخن جويدن و حتي استمناء مبينيم.

ممکن است این امر ریشه خانوادگی نداشته باشد. پدر و مادر تا حدودی به او محبت می کنند ولی او احساس می کند در جمع همسالان و یا در کلاس درس نزد معلم آنچنان که باید پذیرفته نیست . طبیعی است که این حالت در سنین تا 11بیشتر کودکان موثر است.

2- نگرانی و تشویش: گفتیم که این حالت در کودک و بزرگتر ها نشانه تشویش و نگرانی است.آن کس که از آینده ای مبهم بیم دارد،از چیزی که برای او شناخته شده و قطعی نیست وحشت داردچار این حالت می شود. شما جلوه آن را در کودکانی بیشتر می بینید که از یک سو در درس و تحصیل احساس ضعف می کنند و نمی توانند همراه با دیگر دانش آموزان به پیش روند و از سوی دیگر با والدین خود رو دربایستی ها و ملاحظاتی دارند و توقع آنها از او این است که نمرات عالی و درخشانی داشته باشد. این گونه کودکان در ایام امتحان دچار نگرانی و تشویش شده و این حالت را از خود بروز می دهند.

3- ترسهای مزمن:گاهی طفلی بنا به عادت غلط از چیزی شدیدا ََََ می ترسند ویا اصولا َََََ وابسته است و از همه چیز ترس دارد. ترسها در آن بصورت عادتی در آمده و مزمن می شوند. او از همه چیز واهمه دارد، حتی در حین راه رفتن هر چند گاهی یکبار به پشت سر نگاه می کند. چنین افراد گاهی در گوشه ای می نشینند و به ناخن جویدن مشغول می شوند.

4- احساس گناه: کودکانی که به خاطر احساس گناه در امری دچار این حالتند. فرض کنید طفلی پرنده ای را کشته،به کسی آزار رسانده، تن به عمل ناروائی داده و ...آن را از دید دیگران مخفی داشته، طبیعی است که او از عمل خود احساس شرمساری کرده، تداوم این احساس ممکن است او را به چنین حالتی وادارد.

5- احساس نا امنی:این هم جلوه ای دیگر از نگرانی و تشویش و در مواردی ترس مزمن است.

گاهی طفل در محیط خانواده مواجه با در گیری های والدین است وامنیت و آینده خود را در خطر می بیند و این امر او را به آن حالت می کشاند.

تحقیقی نشان داده است که از75 کودکی که ناخن خود را می جویدند بیشتر کسانی به این امر اقدام می کردند که در محیط زندگی شان اختلاف پدر و مادر وجود داشته است. زن وشوهر در حین در گیری با همه احساس خطری که دارند باز هم خود را ایمن می یابند ولی کودک این چنین نیست.

6- ناخشنودی از شرایط زندگی :در مواردی کودکانی را می یابیم که در مقایسه وضع خود با همسالان خو را کوچکتر و پست تر از دیگران می یابند . چنان حالتی می شوند.

هم چنین کودکان دیگری که حسودند، از تولد کودک دیگری در خانه که محبت مادر یا پدر را بخود اختصاص داده است خشنود نیستند، یا در محیط خانه شان تبعیض وجود دارد، سردی و بی تفاوتی است و... در کل این حالت آنها را نگران می کند.

7- اختلال عصبی :طفلی که از تعادل روانی برخوردار نیست،کودکی که شدیدا َََََََ عصبی و دچار حالت نوروز(روان نژندی) است، کودکی که محیط زندگی پر از تضادش او را به وضعی ناراحت کننده کشانده است،طفلی که پریشان حال است، کودکی که لوس ونازپرورده است، طفلی که حساس و زود رنج است فردی که حدود 8تا 10 سال دارد و هنوز دچار شب ادراری ، لکنت زبان ویا وسواس است و.... اغلب این گونه کودکان به چنین وضعی دچارند.

8- کمبود مواد معدنی : عصبی بودن به علت سوء تغذیه (کمبود ویتامین A)در بدن باعث ایجاد حالت عصبی شده وشاید نیاز به خوردن ناخن ها بر احساس نیاز غذایی غریزی باشد. (3)

9- تمایل نا خودآگاه برای خود تخریبی : در این صورت احتمالا َََ خود تبیهی، خود آزاری وجودخواهد آمد. درصورتی که کودک چنین اشکالی را از خود ظاهر کند باید به جست وجوی نواقصی که به حساسیت او مربوط می شوند پرداخت و علت آن می تواند طبعیت هیجان پذیری کودک باشد که مورد اعتماد قرار نگرفته باید به شکل بدی راهنمایی شده است.

10- یادگیری:در مواردی ناخن جویدن می تواند ریشه تقلیدی داشته و حاکی از یادگیری باشه. عادتی است که او آن را از پدر و مادر و یا دوستان فرا گرفته و یا از رفیقانش می آموزد.

برخی از تحقیقات نشان می دهد که این امر نوعی عادت عصبی و مربوط به اعصاب و نشانه ای از نابهنجاری عمومی است، احساس تنش و یا عدم احساس امنیت در این امر موثر است.(1)

درمان :

درمان ناخن جویدن با توجه به سن افراد متفاوت است و برای سنین مختلف توصیه هایی در زیر آمده است.

الف)درمان کودکان:

- عادات واکنشی تهدید کننده را از همان کودکی در نظر بگیرید و از اعمال

اشتباههای رایجی از قبیل تهدید کردن،مجازات کردن و مواخذه کردن که باعث تشدید عقده ی حقارت که معمولا َََ با جویدن ناخن همراه است می شود خود داری کنید

- سعی نکنید تحریکات دهنی و ترس دائم را در کودک که بین میل به درمان و جویدن ناخن قرار گرفته است ایجاد نمایید.

- از 11تا10سالگی مراقب باشید که عمل خود ارضایی جنسی جانشین جویدن ناخن نشود.

- به شکفتگی روح کودک کمک کنید و اورا به خودواگذارید وجنبه بیرونی اورا تقویت نمایید.

- اورا طوری تربیت نمایید که فعال، پرانرژی،شجاع ومتکی به خود باشد وازلحاظ جسمی قوی پرورش یابد. برای دستیابی به این هدف می توانید او را به ژیمناستیک، ورزش و رفت و آمد با دوستان تشویق کنید.

- مواد محرک را از رژیم غذایی او حذف کنید واین رژیم را به صورت متعادل در آورید.

- سعی نکنید روی ناراحتی او انگشت بگذارید. هنگامی که این ناراحتی از بین رفت احساسی رضایت خود را به او نشان دهید و به خاطر اراده و عاقل بودنش به او تبریک بگویید.(3)

-از بستن دست کودک که ممکن است نتیجه ای آنی داشته باشد ولی صدمه آخرین است بپرهیزید.

- گاهی کودک را وادارید که کاغذی پاره کند.

- رفتارمادرانه و مهرورزی را درباره ی او پیاده کنیم.

- به کودک امنیت زیستی ، روانی ، عاطفی ، اجتماعی بدهید.

- برخی اوقات کودک را تشویق کنید که به کنترل اعمالش بپردازد وبر خود مسلط گردد.(1)

ب)درمان بزرگسالان:

- در موردبزرگسالان سعی کنید این ناراحتی را توجیه نمایید.جست وجو کنید شاید رگه هایی از احساس حقارت ، خجالت ترس، کمبود شجاعت وجود داشته باشد، که از رشد موزون شخصیت او جلو گیری می کند.

- رفتار جسمی، احساسی، فکری،ذهنی و اخلاقی را متعادل نمایید تا اراده، تحریک، پشتکار، اعتماد و خوشبینی را دوباره بوجود آورید.

برای این کار ماهها وقت لازم است. نباید در مرحله ی تحریکات ذهنی در مورد این ناراحتی متوقف شوید به خود فشار آورید که اصلا ََََ به این کار فکر نکنید. درست مثل اینکه وجود خارجی ندارد، خود تلقینی مثبت و روش های کوچکی که اغلب به کار می روندمانند مالیدن سیر،فلفل به انگشتان یا بی حرکت قرار دادن و بستن دست ها غالبا ََ بیهوده بوده و گاهی مضر هم است زیرا احساس گناهکاری، اضطراب،بغض و کینه از اطرافیان را تشدید کرده و باعث احساس محرومیت و سرکشی در مشخص می شود. (3)

منابع:

1- علی قائمی،خانواده ونابسامانی های روانی کودکان،انتشارت امیری، زمستان1372

2- حسن احدی وشکوه السادات بنی جمال، روان شناسی رشد، چاپ دوم 1368

3- آندره پاسبک،ترجمه ساعد زمان، کتاب کودک راهنمای عملی برای والدین و مربیان، تابستان1372.

4- دکتر عبدا...شفیع آبادی، کتاب راهنمایی و مشاوره ی کودک، مفاهیم و کار بردها.

5- حسین نجاتی،کتاب روان شناسی کودک، چگونگی رفتار با کودک،انتشارات فراوان 1372

6- اکرم حیدری،کتاب روان شناسی رشد و اختلا لات روانی رایج در کودکان، تابستان 1374

7- س.والنتاین . ترجمه جیب ا..صحیحی، کودک عادی تهران 1346

تهیه کننده: کبری درستی