|
نوشته شده توسط Administrator
|
|
شنبه ، 1 اسفند 1388 ، 17:41 |
|
 لكنت چيست؟
لكنت اختلالی است كه در آن روانی گفتار با تكرار سريع آواها،(مانند ما- ما- ما) واكه های ممتد(مانند كشيده گفتن آ – ای) و يا مكث های طولانی گسسته میشود. گفتار كودك لكنتی اغلب غيرقابل كنترل و تند است؛ و معمولا با انقباض عضلات همراه است و بسختی انجام می گيرد.گاهی نيز صدای كودك از نظر بلندی و زير و بمی تغيير می كند. اگر اشكالات فوق اكثر مواقع به هنگام گفتار كودك مشاهده شود او را می توان لكنتی ناميد. اپيدميولوژی ميزان شيوع لكنت در جمعيت كلی
حدود 1% می باشد. اما ميزان بروز آن را نزديك به 3% تخمين زده اند. لكنت معمولا در بين كودكان خردسال بيشتر شايع است و در سنين بالاتر و بزرگسالان معمولا رفع شده است. 50 تا 80 % از كودكان مبتلا به لكنت به طور خود به خودی بهبود می يابد. در برابر هر 3 يا 4 پسر مبتلا به لكنت يك دختر مبتلا وجود دارد. يعنی تقريبا 75% افراد مبتلا جنس مذكر و 25% آن را مونث تشكيل می دهد. بيماری معمولا در خانواده هايی كه در آنها كودك مبتلا يا افراد مبتلا وجود داشته است بيشتر ظهور می كند. سبب شناسی علت دقيق لكنت زبان هنوز بطور دقيق و بدرستی شناخته نشده است. اما در اين مورد نظريات و فرضيات مختلفی ارائه شده است.مهمترين نظريات به شرح زير است: مدلهای روانزادی مدل روانزادی يكي از مدلهای اوليه سبب شناسي لكنت زبان است. در گذشته چنين فرض ميشد كه لكنت به عنوان پاسخی در مقابل تعارضات، ترس، و يا نوروز(اختلال عصبی) ايجاد مي شود.اما داده های تجربی اين امر را ثابت نمی كنند.در واقع هيچ شاهدی مبتنی بر اينكه تعارضات يا اضطراب سبب اصلی لكنت باشد وجود ندارد.همچنين هيچ مدركی مبنی بر اينكه افراد مبتلا به لكنت بيش از افراد مبتلا به اختلالات ديگر گفتار دارای مشكلات روانی و عصبی باشند وجود ندارد. با اين وجود عواملی مانند اضطراب و فشار رواني به نوعی تشديد كننده ناروانيهای فرد مبتلا می باشند و لكنت زبان ممكن است در موقعيات تنش زا وخيم تر شود. مدلهای يادگيری نظريات يادگيری كه در مورد علت لكنت زبان بيان شده اند عبارتند از:نظريه سمانتوژنيك و نظريه شرطی سازی سنتیر. در نظريه اول اعتقاد بر اين است كه لكنت در اصل يك پاسخ اكتسابی به ناروانيهای طبيعی كودك می باشد و در واقع در صورتيكه به ناروانيهای دوران كودكی برچسب لكنت زده شود لكنت رشد می يابد. جانسون(1935-1955) متوجه شد كه لكنت در اثر انتقاد بيجای والدين به وجود می آيد.اگر در مورد ناروانيها چيزی گفته نشود خودبخود از بين میروند و در صورتيكه به آن توجه بيش از حد شود تثبيت شده و به لكنت زبان تبديل می شوند.براساس اين مدل يك روش درمانی بوجود آمده كه در آن به بيمار كمك می كنند تا آسان تر لكنت كند.(كاپلان و ديگران،1980،ص2580)مدل ديگر كه بر شرطی سازی سنتی تاكيد ميكند معتقد است كه لكنت با توجه به عوامل محيطی شرطی می شود. مدلهای ارگانيكی در اين مدلها تاكيد بر اين امر است كه لكنت زبان بر اثر سمت گيری ناقص مغز يا برتری مغزی نابهنجار بوجود آمده است.در واقع زياد بودن تعداد افراد چپ دست و دودستی ها در ميان افراد مبتلا به لكنت زبان همچنين كنش ضعيف اين افراد در آزمونهای شنود دو گوشی تاييدی است بر اين مدل. البته اين پديده ها در تمام موارد ديده نمی شود و نمی توان آنها را به همه افراد تعميم داد. نظريه تسلط مغزی نابهنجار بر پايه اين اصل استوار است كه در لكنت زبان بين دو نيمه مغز جهت كنترل كاركردهای زبانی كشش وجود دارد. تفاوتهای جنسی چشمگير در لكنت زبان و مطالعه دوقلوها نيز نشان می دهد كه لكنت زبان تا چه حدی دارای پايه ژنتيكی می باشد.به هرحال مدلهای ارگانيكي به دليل كم بودن مطالعاتی كه روی مغز افراد مبتلا به لكنت انجام گرفته پيشرفت چندانی نكرده است. مدل سايبرنتيك در اين مدل گفتار به عنوان يك فرايند قلمداد می شود كه جهت تنظيم و كنترل به يك پس نورد يا فيدبك مناسب بستگی دارد و لكنت زبان در نتيجه اختلال يا از هم گسيختگی در حلقه پس نورد بوجود می آيد.افراد مبتلا به لكنت زبان در فيدبك شنوايی دچار ناپايداری هستند و اين ناپايداری سبب بروز مشكلاتی در كنترل علائم خروجی گفتار میشود. عده ای معتقدند كه فرد مبتلا به سيستم فيدبك شنوايی نسبت به ساير فيدبكها اتكای بيشتری دارد. در حقيقت اين امر، كه بكارگيری نوفه سفيد و پس نورد شنيداری همراه با تاخير موجب كاهش لكنت در افراد مبتلا می شود اما در افراد عادی لكنت ايجاد می كند،موجب افزايش اعتبار بالقوه اين نظريه شده است. نظريه نارسايی تفكر زبانی اساس اين نظريه بر اين عقيده بنا شده است كه افراد مبتلا به لكنت دارای مشكلی در پردازش افكار و انديشه هاي خود در قالب زبان می باشند و اين مشكل كه نارسايی تفكر زبانی- نظری به آن اطلاق می شود منجر به لكنت زبان می گردد. مدافعان اين نظريه معتقدند كه وراي هر لكنت اختلال ناپختگی و نارسايی در تكامل زبان وجود دارد و افراد مبتلا به لكنت زبان افرادی هستند كه در شكل دادن به انديشه خود در قالب زبان دچار مشكل هستند. هم اكنون عقيده بر اين است كه لكنت زبان احتمالا براساس يكسری متغيرها كه روی هم تاثير متقابل دارند بوجود آمده است. اين متغيرها شامل عوامل ژنتيكی و عوامل محيطی ميشوند. مشخصات بالينی لكنت زبان معمولا قبل از سن 12ماهگی آغاز میشود و در اكثر موارد بين سن 18ماهگی و 9سالگی ظهور می يابد. بيشترين موارد آغاز لكنت در دو نقطه سنی 2تا3.5 سالگی و 5تا 7سالگی است. برخي از افراد مبتلا و البته نه همه آنها دارای مشكلات ديگر گفتار و زبان نيز هستند.از جمله اختلالات واجشناسی و اختلال زبان بيانی. لكنت به صورت ناگهانی و يكباره شروع نمی شود و معمولا بصورت تدريجی و در طول يك دوره زمانی كه ممكن است هفته ها و يا ماه ها بطول انجامد آغاز میگردد. در ابتدا با تكرار همخوانهای آغازين كلمات، تكرار كلمات آغا ز عبارات و كلمات طولانی شروع می شود و با گسترش و توسعه آن تكرار صداها افزايش می يابد و مكرر می شود و شخص تقريبا بطور دائم و ثابت در مورد لغات يا عبارات مهم لكنت می كند. با اين وجود حتی پس از توسعه بيماری ممكن است شخص در هنگام بلند خواندن، آواز خواندن و صحبت كردن با حيوانات خانگی و اشياء لكنت نداشته باشد. در واقع ميزان لكنت از فردی به فرد ديگر متفاوت است و در موقعيتهای مختلف نيز فرق ميكند. مشخصات بالينی كلی لكنت زبان به شرح زير است.(كاپلان و ديگران،1994،ص1907) 1. تكرار صداها و هجاها 2. كشش يا امتداد دادن صداها 3. به ميان اندازی 4. واژه های شكسته (يعنی مكث درون واژه) 5. گير يا انسداد قابل شنيدن و نا ملفوظ (منظور همان مكثهای پر و خالی است) 6. اطناب زبانی (يعني جايگزين كردن برخی لغات به منظور عدم توليد كلمات مشكل) 7. وجود واژه هايی كه با تنش فيزيكی بسيار توليد می شوند و يا به عبارتی به سختی توليد می شوند. 8. تكرار واژه های تك هجايی مثل : «آب آب آب می خواهم» 9. علاوه بر موارد فوق حركات اضافی مانند چشمك زدن، تيك و يا لرزش فكها، لب و تكان دادن سر نيز وجود دارد و معمولا اين ناروانی تا حدی است كه ممكن است جلوی موفقيت شغلی، پيشرفت تحصيلی، و يا ارتباط اجتماعی شخص را بگيرد. گسترش بيماری لكنت زبان در چهار مرحله صورت می گيرد؛ مرحله اول : اين مرحله در سنين پيش از دبستان آغاز می شود. خطاهای گفتاری در قالب های ساده به صورت تكرار سيلابها و در اول واژه ها ديده می شود. در اين مرحله گسيختگيهای گفتاری دوره ای می باشد و بين هر دوره، آرامش موقتی ديده می شود. در اين دوره ها درصد زيادی از لكنت بهبود می يابد. در اين مرحله كودك مبتلا بيشتر در موقعی كه هيجان زده است يا تحت فشار ارتباطی قرار می گيرد، و چيز زيادی برای گفتن دارد لكنت می كند. كودك نسبت به گفتار خود آگاهی ندارد و يا آگاهی كمتری دارد و ترس از گفتار و ناتوانی نشان نمی دهد. مرحله دوم : معمولا در سالهای دبستان اتفاق می افتد در اين مرحله سرعت و تناوب وقوع تكرار هجاها افزايش می يابد. كشيده گويی در اين مرحله آشكار می شود و در نهايت به تكرار كشيده گوييها منجر می شود. البته دوره هايی از گفتار عادی نيز ظاهر می شود و خود را يك فرد مبتلا به لكنت قلمداد می كند. لكنت عمدتا در مورد اقسام اصلی كلام يعنی اسم، فعل صفت و قيد روی می دهد. مرحله سوم : پس از هشت سالگی و تا سنين بزرگسالی رخ می دهد. در اغلب موارد در اواخر كودكی و اوايل نوجوانی بروز می كند. در طی اين مرحله لكنت به كرات ظاهر می شود و ناپديد می گردد و در موقعيتهای خاص مانند سخنرانی در كلاس، صحبت با افراد غريبه و خريد كردن در مغازه و يا فروشگاه و صحبت با تلفن بروز می كند. شخص برخی از كلمات را مشكل تر از كلمات ديگر تصور می كند. مرحله چهارم : معمولا در اواخر نوجوانی و در بزرگسالی به چشم می خورد. فرد وقوع لكنت را بطور آشكار و با ترس پيش بينی می كند. و از صداها و موقعيتهای خاصی می ترسد. در اين مرحله جايگزينی لغات و اطناب زبانی نيز ظاهر می شود و فرد از برخي موقعيتهايی كه در آنها بايد صحبت كند می گريزد و نشانه های ديگری از ترس و احساس شرم را بروز می دهد. همراه با اجتناب از واژه ها، صداها و يا موقعيت هايي كه در آنها لكنت پيش بيني مي شود، حركات اضافی مانند چشمك زدن، لرزش لبها و يا فك و ناكامی، اضطراب و افسردگی نيز در افراد مبتلا به لكنت مزمن شايع است. اختلالات ديگری كه با لكنت همراه اند علاوه بر اختلال واجشناسی و اختلال زبان بيانی عبارتند از : اختلالات آميخته بيانی / دركی و اختلال بيش فعالی و كمبود توجه. توسعه و پيش آگهی توسعه لكنت زبان معمولا در دراز مدت انجام می شود و دوره های بهبودی نسبی كه ممكن است هفته ها و يا ماه ها بطول انجامد نيز وجود دارد. لكنت معمولا در مواقعی كه شخص تحت فشار ارتباطی قرار می گيرد وخيم تر می شود.50 تا 80 درصد تمام كودكان مبتلا به لكنت و بيشتر موارد خفيف بطور خودبخودی بهبود می يابند. در لكنت مزمن در سنين دبستان كودك ممكن است از نظر برقراری ارتباط با هم سن و سالان خود آسيب ببيند و مورد تمسخر قرار گيرد و از نظر اجتماعی طرد شود، همچنين ممكن است در صورت اجتناب از صحبت كردن در كلاس با مشكلات تحصيلی روبرو شود و بعدها نيز با مشكل انتخاب شغل و پيشرفت تحصيلی روبرو شود. روش های درمان رويكردهای قديم : تا پايان قرن نوزدهم رايج ترين روشهاي درمانی عبارت بودند از روش فراموشی يا تفرقه حواس، روش تلقينی و تنش زدايی.از آنجا كه اين سه رويكرد فقط برای مدتی و بطور موقتی لكنت را درمان می كنند و در نتيجه كاربرد آنها درمان دراز مدت حاصل نمی شود تقريبا ديگر رايج نيستند.(كاپلان ، 1994، ص1980) روش های روان درمانی:اگر شخص مبتلا دارای خودپنداری بسيار ضعيف باشد، يا اضطراب و افسردگی داشته باشد و از خود نشانه ای از يك اختلال عاطفی تثبيت شده نشان دهد، روان درمانی انفرادی مؤثر و ضروری واقع می شود. در روان درمانی اعتقاد بر اين است كه افراد مبتلا به لكنت دارای يك اختلال شخصيتی زيربنايی هستند و برنامه درمان لكنت زبان بايد دارای خطوط روانكاوانه باشد. افراد ديگر معتقدند كه روان درمانی هنگامی لازم است كه بيمار آشكارا از موانع و مشكلات روانی رنج می برد. در اين صورت در ابتدا بايد اين مشكلات را از بين برد و سپس به درمان لكنت اقدام نمود. به عقيده گلابر يك برنامه درمانی كه دارای خطوط روانكاوانه باشد بايد شامل موارد زير باشد: (ون راپير، 1972، ص291) 1. اصلاح خودپنداری آسيب ديده فرد 2. درمان برای غلبه بر حالات خود تنبيهی 3. درمان تعارضات فرد مبتلا در مورد صحبت كردن و اجتناب از آن(سكوت) 4. كمك به فرد در پذيرفتن لكنت خود و رسيدن به يك تطابق و سازگاری همه جانبه با محيط رويكردهای جديد : رويكردهای جديد مستقيما با مشكل گفتار كار می كنند تا موارد و موضوعاتی را كه لكنت ايجاد می كند يا آن را تشديد می كند به حداقل برسانند، شدت لكنت را كاهش دهند يا آن را اصلاح كنند. همچنين فرد را تشويق می كنند كه حتی با وجود لكنت زبان به طريقه ای نسبتا آسان و بدون كوشش صحبت كند و بدين طريق از ترس و گيرهای لكنت رهايی يابد. 1. تكنيك جريان هوا : شوارتز بر اين عقيده بود كه همانطور كه شخص ياد می گيرد لكنت كند می تواند ياد بگيرد لكنت نكند. وقتی شخصی اين تكنيك را آموخت با اين روش، لكنت كردن غير ممكن خواهد شد.در حقيقت شوارتز نه تنها به رفتار گفتاری بلكه به عادت فيزيكی لكنت نيز توجه كرده است. اساس اين تكنيك جلوگيری از قفل شدن تارهای صوتی در پاسخ به استرس و تغيير حالت تارهای صوتی قبل از گفتار است. در حقيقت فرد ياد ميگيرد كه چگونه تارهای صوتی را از تنش آزاد كند. بر طبق نظر شوارتز قفلهای لكنت ناشی از استفاده غير صحيح از جريان هوا و گفتن بسيار سريع اولين سيلاب كلمه بعد از جريان هوا می باشد. در اين روش از شخص خواسته می شود از وسط كلمه آه بكشد سپس تعداد كلمات را در يك نفس افزايش دهد و بالاخره جريان هوا را در صحبت غير قابل شنيدن كند. اين تمرينات بايد به مدت زيادی ادامه يابد. 2. مدل پس نورد / فيدبك شنيداری : دستگاه فيدبك، دستگاهی است كه دارای يك ميكروفون، ضبط صوت و گوشی می باشد.شخص در ميكروفونی كه به دستگاه ضبط صوت متصل است صحبت می كند و وسيله ای كه در ضبط قرار دارد، صدا را ضبط كرده و پس از چند ثانيه ای تأخير آن را از گوشيهايی كه شخص به گوش دارد پخش می كند. اين عمل در افراد عادی لكنت ايجاد می كند اما در مورد افراد مبتلا به لكنت اثر مثبت دارد و گفتار آنها با اين روش روان می شود. دليل اينكه چرا اين روش به اصلاح گفتار شخص كمك می كند، مشخص نشده است. شايد اصلاح گفتار شخص به اين علت باشد كه وی حالت عادی و طبيعی گفتار خود را می شنود و شايد به اين علت باشد كه شخص در اين حالت آرام تر صحبت می كند. 3. دارو درمانی : روش دارو درمانی كمتر معمول است و معمولا آن را به كار نمی برند. منابع : 1. آيزنسون، جان. اختلالات زبان و گفتار در كودكان. ترجمه حميد عليزاده. تهران. انتشارات رشد. 1385. 2. عظيمي راد، ناهيد. پيشگيری و درمان لكنت زبان. تهران.انتشارات امير كبير. 1377. 3. علاقبند راد، جواد – نبي فر، شيما. روشهای درمان لكنت زبان. تهران.انتشارات سنا. 1381. معصومه شاه محمدی روانشناسی بالينی 8511020031 للل
|
